1903 senesinde Büyükada sahillerinde…
Evvela Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü eski direktörlerinden J. L. Bacqué Grammont’un “Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş Büyükadalı X Ailesi”ni takdimiyle…
1984-1985 kışının puslu bir cumartesi günü Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’nün (IFEA) o zamanki müdürü Jean-Louis Bacqué-Grammont’nun ziyaretine giden bir çiftin yakında evleneceklerinden paraya ihtiyaç duyduklarını ifadeyle vaktiyle Ankara’daki bir eskiciden aldıkları ince uzun kutuları naylon torbadan çıkarıp satmak istediklerini söylemeleri üzerine IFEA tarafından satın alınan bu kutular içinde yer alan cam pozitiflerden Kâzım Zaim’in baskısını aldığı fotoğraflarla 1991 yılında Mimar Sinan Üniversitesi’nde “Aranıyor: Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş İstanbullu X Ailesi” sergisinde teşhir olunan fotoğraflara günün birinde SALT Araştırma Arşivi’nde tesadüfle, COVID-19 pandemi sürecinde evlere kapandığımız o günlerde de alışa geldiğimiz araştırma metodları ulaşılmazken biçare yol yöntemi bu defa tam aksi istikamette uygalayıp eldeki ipuçları peşinde bulmacayı çözmek gayretinde bu muammaya dair bir deneme yazısı yazmaya heves etmişken; türlü iş ve iştigal içinde yazı da bir kenarda bekleyip demeklenmekteyken son anda hatra gelmekle nihayet gecikmeli de olsa Adalar Postası’nın 20. yaşı şerefine takdimle…
Emine Çiğdem Tugay
Derken küçük ipuçularının peşinde Büyükada sahillerinde…
“Prinkipo 1903” etiketli kutu içindeki altı adet fotoğrafın her ne kadar “Hotel des Etrangers” haricindeki diğer beşi günümüzde yer aldığı SALT Araştırma Arşivi’nde “İskele”, “Deniz kenarında bir terasta poz veren kalabalık bir grup”, “Evlerinin terasında çay keyfi sırasında poz veren aile”, “Büyükada’da bir evin toplantı odası”, “Büyükada’da bir evin küçük yemek odası” olarak kaydedilmişse de vaktiyle Büyükada’daki Hotel Etrangers’de (Etranje Oteli) çekilmiş bu fotoğrafların ekli alt yazılarında köşeli parantez içerisinde belirtildiği üzere sırasıyla “Hotel Etrangers’nin rıhtımı”, “Hotel Etrangers’nin verandasında poz veren kalabalık bir grup”, “Hotel Etrangers’nin verandasında çay keyfi sırasında poz veren aile”, “Hotel Etrangers’nin Prinkipo Yacht Club olarak kullanılan salonu”, “Hotel Etrangers’nin yemek salonu” olarak düzeltimi önerisi yanı sıra o vakitler Hotel Etrangers’nin bir salonunun PYC- Prinkipo Yacht Clup / Büyükada Yat Kulübü tarafından kullanılmış olması hasebiyle de fotoğraflarda görülen eşhasın PYC’yle alakalı olabileceği düşüncesiyle…
“Büyükada’da Hotel des Etrangers”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İskele [Hotel des Etrangers’nin rıhtımı] “, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Deniz kenarında bir terasta [Hotel des Etrangers’nin terasında] poz veren kalabalık bir grup”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Evlerinin terasında [Hotel des Etrangers’nin terasında] çay keyfi sırasında poz veren aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da bir evin toplantı odası [Hotel des Etrangers’nin Prinkipo Yacht Club olarak kullanılan salonu] “, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da bir evin küçük yemek odası [Hotel des Etrangers’nin yemek salonu]”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
Peki ya Prinkipo Yacht Club’ün yönetiminde kimler vardı o senelerde?
“1903 Prinkipo” etiketli bir kutudan çıkmış fotoğraflar içinde yer alan vaktiyle Büyükada’daki Hotel Etrangers’de (Etranje Otel) çekilmiş olan altı adet fotoğraf dolayısıyla o vakitler otelin bir salonunun PYC- Prinkipo Yacht Clup (Büyükada Yat Kulübü) tarafından kullanılmış olması hasebiyle de fotoğrafta görülen eşhasın PYC’yle alakalı olabilecekleri düşüncesiyle ulaşabildiğimiz yakın tarihli Annuaire Oriental’lerde “Kulüpler” başlığı altında yer alan PYC’nin yönetim kurulundaki isimler peşi sıra aynı kaynaktan iş, iştigal ve de ikâmetleri tespit edildi.
1909 PRINKIPO YACHT CLUB COMPANY, Büyükada (Adalar)
Onursal Başkan: S. E. John G. A. Leishmann
Başkan: Dr. Edwin Pears
Başkan yardımcıları:
S. E. A. Pangiri Bey
L. Rambert
YÖNETİM KURULU
Ottokar Bachrach, Deutche Orientbank müdürü
[ev: Grande Rue de Pera St. Antoine Apartmanı, Pera]
A. Calvocoressi, Deutche Orientbank müdürü
[ev: Hotel Royal, Pera]
Ignace N. Castelli, Osmanlı Toplumunun aydınlanması için İstanbul ili propaganda ajanı
[ev: Sağ Sokağı No. 6, Pera]
S. E. Zareh Dilber Efendi
[ev: Pangaltı Caddesi No. 147.]
C. Doros, Doros Brothers Şirketi’nden
[Papayanni and Co de Liverpol Denizyolları ve Vapur Acentası, İngiliz Ticaret Odası üyesi
ev: Sakız Ağacı Caddesi No. 65 Pera]
M. Issakides, Theodorides ve Issakides Biraderler Şirketi’nden
S. E. Yanko Joannides Bey, Sultan’ın mimarı, Bahriye Nezareti Fenerler İdaresi delegesi
[ev: Ermeni Kilisesi Sokağı No. 17 Pera]
Stelio Pandermaly, Fransız Römorkör Şirketi müdürü, kılavuzluk ve kurtarma
[iş: Ali Han Kat: 1 Galata
ev: Bursa Sokağı No. 19 Pera]
Dr. Edwin Pears, avukat, Daily News’un Londra muhabiri
Ph. Psalty,
L. Rambert, Osmanlı İmparatorluğu Tütün Rejisi’nde genel müdür, Osmanlı Demiryolları Şirketi İzmir-Kasaba ve Uzantıları Yönetim Kurulu üyesi
[ev: Cercle d’Orient Pera]
J. Verdoux, optisyen
[iş: Grande rue de Pera No. 482 Tünel Meydanı
ev: Tünel Apartmanı Geçidi A Kapısı 1. Kat]
Leonidas G. Zarifi, banker, Yunan Ticaret Odası başkanı
[iş: Agopyan Han üçüncü kat]
Fahri Sekreter:
C. Doros
Fahri Veznedar:
A. Calvocoressi
1912 PRINKIPO YACHT CLUB COMPANY, Prinkipo (Illes des Princes)
Onursal Başkan: S. E. ……
Başkan: Dr. Edwin Pears
Başkan yardımcıları:
L. Rambert
S. E. A. Pangiri Bey
YÖNETİM KURULU
Ottokar Bachrach
A. Calvocoressi
N. Castelli
S. E. Zareh Dilber Efendi
C. Doros
M. Issakides
S. E. Yanko Joannides Bey
S. Pandermaly
Dr. Edwin Pears
Ph. Psalty,
L. Rambert,
J. Verdoux
L. Zarifi
Fahri Sekreter:
C. Doros
Fahri Veznedar:
A. Calvocoressi
1913 PRINKIPO YACHT CLUB COMPANY, Büyükada (Adalar)
Onursal Başkan: S. E. ……
Başkan: Dr. Edwin Pears
Başkan yardımcıları:
L. Rambert
S. E. A. Pangiri Bey
YÖNETİM KURULU
Ottokar Bachrach
A. Calvocoressi
N. Castelli
S. E. Zareh Dilber Efendi
C. Doros
M. Issakides
S. E. Yanko Joannides Bey
S. Pandermaly
Dr. Edwin Pears
Ph. Psalty,
L. Rambert,
J. Verdoux
L. Zarifi
Fahri Sekreter:
C. Doros
Fahri Veznedar:
A. Calvocoressi
1921 PRINKIPO YACHT CLUB COMPANY, Büyükada (Adalar)
1922
–
1924-25
Yaching Club de Prinkipo Tel: 1333 (1917)
Ardından yine bu fotoğraflar içerisinde bulunan bir eczahanede çekilmiş iki beyefendinin portresi dolayısıyla da PYC yönetim kurulu üyeleri içerisinde doğrudan ya da dolaylı ezcacılıkla ilgili olan kişiler var mı diye bakıldığında ise PYC yönetim kurulu üyelerinden olan Theodorides ve Issakides Biraderler Şirketi’nden Miltiadis Issakides ile Grande Rue de Pera No. 90 adresindeki Central Eczahanesi sahibi eczacı N. Theodoridesi‘nin bir alakası olma olasılığı yanı sıra Ermeni Kilisesi Sokağı No. 17 Pera adresinde mukim Bahriye Nezareti Fenerler İdaresi delegesi Sultan’ın mimarı S. E. Yanko Joannides Bey ile Gedik Paşa Caddesi İstanbul adresindeki eczahanenin sahibi eczacı Alex. Ionnides ve de yine PYC yönetim kurulu üyelerinden Ph. Psalty ile Canzuch Eczahanesi’nde çalışan E. Psalty‘nin doğrudan ya da dolaylı alakaları olabileceği olasılığı gereğince araştırılmak üzere göz önüne alınmışken ve şimdi burada daha ziyade lafı uzun etmeyelim; pandemide eve kapandığımız günlerden bugüne arada fırsat buldukça bu bilmeceyi çözmeye gayretle nice rüzgârlarla savrulmuşken daha geçenlerde Akillas Millas, Büyükada (Prinkipo, Ada-i Kebir), İstanbul (2014)344-345’te:
[…] Roco Farra’yı, 1861’de Ada İhtiyar Meclisi’nde Katoliklerin temsilcisi, “Büyükada’da mülk sahibi olan, seçkin dört İstanbullu’dan biri” olarak tanımaktayız. Ada’nın tekamülü ve yerlilerin sosyal açıdan gelişmesi için gerçek bir Büyükadalı gibi emek vermiştir. Pera’daki koskoca Tarhan Han dahil bir çok taşınmazın, İstanbul’da ve Ada’da birçok mülkün sahibi olan, bol üyeli, çok zengin bir ailedendi. Farra ailesinin kızlarından biri, Doktor Antipas’la evliydi. Bir diğeri de, Doktor Metcovitch [Adolphe Matcovich] Paşa’nın oğlu [Alphonse Matcovich], bir zamanlar Pera’da Santa Maria Kilisesi’nin bitişiğindeki eczanenin sahibiyle evlenmişti. Aynı aileye mensup başka kişiler “Kumsal’daki, rüzgâr estiğinde birbirlerine çarparak ses çıkaran tahta halkaları olan”, o kuleli evin sahibiydiler. […]
paragrafını okuduğumuz anda “1903 Prinkipo” etiketli bir kutudan çıkmış fotoğrafların Büyükada PYC, Kumsal’daki köşk ve de eczahane bağlantısındaki gizem perdesi aralanıverdi, Saygıdeğer Akillas Millas Beyefendi’ye yürekten 1001 teşekkürlerimizle…
“Kumsal’daki, rüzgâr estiğinde birbirlerine çarparak ses çıkaran tahta halkalar”ın sesine kulak verelim o halde…
Evvelce Büyük Ada Sokağı adıyla maruf Kumsal Sokağı’nın atik Musta Bey cedid Konak Sokağı’yla kesiştiği köşenin yanı başında yer alan günümüzde metruk ve harap haldeki 38 numaralı ahşap köşkün mukimleri nam-ı diğer “Geçmişin derinliklerinde kaybolmuş Büyükadalı X Ailesi”nin bıraktığı ipuçlarının izinde…
* * *
Hotel Etrangers’nin verandasındaki eşhasa dair…
“Pierre Loti ve Hasan Siluetleri II. Meşrutiyet Öncesi Portreler” Sergisi kataloğunda yer alan PYC üyelerininkiler yanı sıra cümle çizimlere de dikkatlice bakarak Hotel Etrangers’nin verandasındaki eşhasın kimler olduğunu anlamaya gayretle…
1898-1899 Büyükada Kayık Yarışları heyetinde ön sırada elinde şapkasını tutan beyaz kostümlü kişi ile Hotel Etrangers’nin verandasında aynı kostüm içerisinde eşi ve küçük kızıyla birlikte görülen kişi ve yine aynı mahalde çekilmiş bir diğer fotoğrafta eşi ve bu defa kucağındaki küçük kızıyla görülen kişinin muhtemelen Antoine Farra (1845-1921) olduğu düşüncesiyle…
Makzume, Akkoç, Corbiere, Gümüşoğlu 2017: 112-113’te 3. Rene Baodouy (tahminen), 5. Martin Agopyan, 6. John Avrimidis Paşa, 7. Sir Edwin Pears, 8. Jacques Barozzi. [Vaktiyle XVIII. Büyükada Prinkipo Yacht Club üyelerinin resmedildiği bu levha üzerine vaktiyle el yazısıyla [2. Baoudy, 6. John P., 7. Zarifi] isimleri kaydedilmiş.
Uras 2023: 228’de Erol Makzume’nin aktarımıyla, günümüzde Ömer M. Koç koleksiyonunda yer alan Hassan albümünün nüshalarından birinin eski sahibi Kont Rene de Germiny tarafından kaydedilmiş isim listesi: Optisyen Jean Verdoux, Osmanlı Bankası avukatı Jacques Barozzi, Museo Oriental isimli dükkânıyla tanınan Saray tedarikçisi Halıcı Robert S. Pardo, mimar Yanko İoannidis, banker Marten Agopyan, Anadolu Osmanlı Şimendifer Kumpanyası muavvini A. E. Kyriacou, Antoinne Farra, Fransız Römorkaj Şirketi Müdür yardımcıcı A. Pandermaly, Maison Doros Brothers & Şürekası sahiplerinden PYC’nin onursal sekreteri Constantin Doros.
Ve işte bir önerme de bizden: soldan sağa 1. 2. ?Antoine Farra, 3. ?, 4. ?, 5. Marten Agopyan, 6. ?, 7. Edwin Pears, 8. Jacques Barozzi, 9. Jean Verdoux
Ayrıca söz konusu albümde yer alan diğer levhalarda da PYC üyelerine raslanmakta, sırasıyla…
II Elçiler Grubu: 7. John G. A. Leismann (PYC Onursal Başkanı, Amerikan Ortaelçisi)
IV Duyun-u Umumiye İşletmesi Yöneticileri ve Bankerler: 4. Louis Rambert (PYC Başkan yardımcısı ve Yönetim Kurulu üyesi, Osmanlı İmparatorluğu Tütün Rejisi’nde genel müdür, Osmanlı Demiryolları Şirketi İzmir-Kasaba ve Uzantıları Yönetim Kurulu üyesi), 6. Pangris Bey (PYC Başkan yardımcısı ve Yönetim Kurulu üyesi, Osmanlı Bankası müdürlerinden, Sultan II. Abdülhamid’in mali müşaviri),
VII Cercle d’Orient Kulübü’nde Kâğıt Oyunları: 2. John Hadjopoulo, 10. Leonidas G. Zarifi (PYC Yönetim Kurulu üyesi, banker, Yunan Ticaret Odası başkanı),
XI Osmanlı Bankası ve Duyun-u Umumiye İşletmesi Yöneticileri: Alexandre Pangri Bey (PYC Başkan yardımcısı ve Yönetim Kurulu üyesi, Osmanlı Bankası müdürlerinden, Sultan II. Abdülhamid’in mali müşaviri)
(18.03.1835–27.11.1919)
* * *
Oldu olacak zamane otellerine de şöyle bir bakalım bakalım…
1885’te Büyükada’daki Hotel des Etranger’nin Argiropoulos adına kayıtlı olduğu bilgisi de şimdilik dursun şöyle bir kenar köşede…
* * *
Büyükada’da çekilmiş diğer fotoğraflar…
Kumsal’da…
“Büyükada’da [Kumsal’da] bir evin önünde poz veren çocuklu aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“[Büyükada Kumsal’da] Deniz kenarında kahve keyfi yapan 9 kişilik bir grubun fotoğrafı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“[Büyükada Kumsal’da] Deniz kenarında kahve keyfi yapan 9 kişilik bir grubun fotoğrafı [cam negatiften sağ-sol ters basılmış] “, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’nın bir sokağında [Kumsal mevkiindeki köşkün rıhtımında] poz veren bir çift ve yanlarında küçük bir köpek”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
Ada sahillerinde…
“Büyükada [Yorgoli / Yörükali] sahilinde poz veren bir aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul [Yorgoli / Yörükali] sahil”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada sahilinde poz veren bir aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’nın orman yollarından birinde poz veren aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
Rıhtımda, iskelede ve vapurda…
“Büyükada’nın kalabalık sahilinde [rıhtımında] gezen aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“[Büyükada İskelesi’nin] İskelenin önünde beklerken”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“[Büyükada İskelesi’nde vapur] İskelede bekleyenler”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Boğazın şehirleşmemiş kıyısı [Adalar]”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
Bahçede…
Her ne kadar “1903 Prinkipo” etiketli kutu içinde veya belki de yazısız bir diğerinde yer almakla bu şekilde kayda geçtiyse de Ada’da bululunduğu hissi uyandırmayan, kuvvetle muhtemel Boğaziçi’nde bir hanenin bahçesinde…
Büyükada’da [?], evin önünde ve evin penceresinde poz veren iki kadın 
“Büyükada’da [?] evin giriş merdivenlerinde poz veren dört kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da, [?] bahçede poz veren aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede poz veren iki kişi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede poz veren iki kadın ve bir çocuk”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] çay saatinde bahçede oturan aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede oturan dört kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede oturan üç kişi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede poz veren iki kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede oturan şemsiyeli kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede poz veren iki kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bir evin bahçesi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
Evde…
Her ne kadar “1903 Prinkipo” etiketli kutunun içinde veya belki de bir diğerinde yer almakla bu şekilde kayda geçtiyse de Ada’da bir haneden ziyade yukarıdaki fotoğraflarda görülen bahçede yer alan kuvvetle muhtemel Boğaziçi’ndeki bir haneden görünümler olsa gerektir…
“Büyükada’da [?] bir evin yemek odası”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’daki [?] evlerinin penceresinden bakan iki kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’daki [?] evinde çalışma masasında mektup yazan bir kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Evinin salonunda bir koltukta oturan kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
Büyükada’daki [?] evinin bir odasında masada oturan bey”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] piyano çalan bey ve onu dinleyen hanım”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Kadın portresi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
* * *
Stüdyoda…
“Bir kadının boy fotoğrafı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Kitap okuma pozu veren bir kadının stüdyo fotoğrafı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Kadın portresi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Kadın portresi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Bir kadının boy fotoğrafı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Kadın portresi”, , İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
Eczahanede…
Her ne kadar 1903 Prinkipo kutusu içinde yer almakla “Büyükada’da bir eczahanede” minvalinde kayda geçtiyse de şehr-i İstanbul’da kuvvetle muhtemeldir ki Pera’da olması olası bir eczahanede çekilmiş bu portrelerden dönemin eczahaneleri ve eczacıları listesinden bir ipucu elde edebilir miyiz acaba?
* * *
Peki ya o senelerde İstanbul’da kimler eczacılıkla iştigal etmekteydi?
Evvel zaman içinde Della Sudda ve Matcovich Eczahanelerine bir bakalım…
1880
Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 169.
Jean Matcovich, Macar, Cadde-i Kebir No. 55.
1881
Leonidas Antipa, Moda, Kadıköy. [Dr. Alexandre Antipa’nın pederi, Catherina Farra’nın müstakbel kayınpederi]
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Faik Paşa Della-Sudda, Cadde-i Kebir No. 169.
Eugene Della Sudda, Madella Eczahanesi, Karaköy Caddesi No. 6 Galata
Jean Matcovich, Macar, Cadde-i Kebir No. 55.
1883
Leonidas Antippa, Moda, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Della-Sudda, Cadde-i Kebir No. 169.
1885
Leonidas Antippa, Moda, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
1888
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Faik Paşa Della Sudda, Aliprandi tarafından işetilen, Cadde-i Kebir No. 169.
Eugene Dellasuda, Cadde-i Kebir No. 318.
1889-90
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Dellasuda, Cadde-i Kebir No. 318.
[Ulaşabildiğimiz kayıtlar uyarınca 1881, 1883 tarihlerinde Cadde-i Kebir No. 169 adresindeki Della Sudda Eczahanesi, 1888’de Eugenie DellaSuda işletmesinde Cadde-i Kebir’de No. 318’deki yeni adresine taşınmasıyla birlikte eski adresindeki eczahane de “Faik Paşa Della Sudda, Aliprandi tarafından işetilen, Cadde-i Kebir No. 169.” olarak kayıtlıyken; 1889/90’da G. Aliprandi’nin de “Cadde-i Kebir No. 125a” adresine geçmesiyle No. 169’daki eczahane bu tarihten itibaren Leon Fridman tarafından işletilecektir.]
1891
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
1892-93
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 465.
1893-94
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 465.
1894
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 465.
1895
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 420.
1896
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 420.
1898
Leonidas Antippa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 420.
1900
Xenophon Antipa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eug. Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Leon Fridmann, Della Suda, Cadde-i Kebir No.169.
Adol. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 420.
1901
Xenophon Antipa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 318.
Leon Fridmann, Della Suda, Cadde-i Kebir No.169.
A. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 420.
1902
Xenophon Antipa, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Leon Fridmann, Della Suda, Cadde-i Kebir No.169.
Dr. A. J. Matcovich, kimyager, Avusturya-Macaristan Eczahanesi, Cadde-i Kebir No. 420. bkz. s. 2233.
AVUSTURYA-MACARİSTAN ECZANESİ
420, Pera, Cadde-i Kebir, 420
Dr. A. J. Matcovich
Berlin Üniversitesi Kimyacısı
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Elçiliği’nin Eczacısı
⸻
Avusturya-Macaristan, Fransız ve İngiliz Uzmanlık Ürünleri
Kauçuk Ürünleri
Kimyasal ve Eczacılık Ürünleri
⸻
Kimya Laboratuvarı
Kimyasal ve Mikroskobik Analizler
1903
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 420.
1904
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1905
Eug. Dellasuda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. G. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1908
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1909
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Della Sudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1912
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Joseph Barozzi, Yeniköy.
Eugene Dellasudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1913
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Eugene Dellasudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1914
Xenophon Antipas, Moda Burnu No. 84, Kadıköy.
Eugene Dellasudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1921
Eugene Dellasudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1922
Eugene Dellasudda, Cadde-i Kebir No. 298.
Dr. A. J. Matcovich, Cadde-i Kebir No. 433.
1925-1926
E. Dellasuda, Pera No. 298. tel p. 2622.
1928
1929
Dellasudda ve Polivis Morphiadis , İstiklal Cd. No. 244. Pera.
1938
Dellasuda Ecz. İstiklal C. 244.
DELLASUDDA ECZAHANESİ
| SENE | ECZAHANE | CADDE | No. | SEMT | TEL. | |
| 1880 | Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 169 | Pera | ||
| 1881 | Della-Sudda | Cadde-i Kebir | No. 169 | Pera | ||
| 1883 | Della-Sudda | Cadde-i Kebir | No. 169 | Pera | ||
| 1885 | – | – | – | – | – | |
| 1888 | Faik Paşa Della Sudda | Aliprandi tarafından işetilen | Cadde-i Kebir | No. 169 | Pera | |
| “ | Eugene Dellasudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1889-90 | Eug. Dellasuda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1891 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1892-93 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1893-94 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1894 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1895 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318. | Pera | ||
| 1896 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1898 | Eug. Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1900 | Eug. Della Sudda, | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1901 | Eugene Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 318 | Pera | ||
| 1902 | Eugene Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1903 | Eugene Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1904 | Eugene Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1905 | Eug. Dellasuda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1908 | Eugene Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1909 | Eugene Della Sudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1912 | Eugene Dellasudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1913 | Eugene Dellasudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1914 | Eugene Dellasudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1921 | Eugene Dellasudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1922 | Eugene Dellasudda | Cadde-i Kebir | No. 298 | Pera | ||
| 1925-26 | E. Dellasuda | No. 298 | Pera | p. 2622 | ||
| 1929 | Dellasudda ve Polivis Morphiadis | İstiklal Cd. | No. 244 | Pera | ||
| 1938 | Dellasuda Ecz. | No. 244 | Beyoğlu |
Annuaire Oriental kayıtları uyarınca 1880-1938 yılları arasında Pera Cadde-i Kebir’de yer alan Dellasudda Eczahanesi’nin 1880’de No. 169 adresindeyken (Taksim yönünden gelindiğinde Bursa Sokak’tan sonra gelen Kuloğlu Sokağı köşesinde), 1888’de No. 318’e, 1912’de No. 298’e, 1929’da ise No. 244’e taşınmak suretiyle bu seneler zarfında dört farklı mekânda hizmet vermiş olduğu anlaşılmaktadır.
MATCOVİCH ECZAHANESİ
| SENE | ECZACI | ECZAHANE | CADDE | No. | SEMT | TEL. |
| 1880 | Jean Matcovich | Macar | Cadde-i Kebir | No. 55 | Taksim | |
| 1881 | Jean / Adolphe Matcovich | Macar / Avusturya-Macaristan | Cadde-i Kebir | No. 55 | Taksim | |
| 1883 | – | – | – | – | – | |
| 1885 | – | – | – | – | – | |
| 1888 | – | – | – | – | – | |
| 1889-90 | – | – | – | – | – | |
| 1891 | – | – | – | – | – | |
| 1892-93 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 465 | Pera | ||
| 1893-94 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 465 | Pera | ||
| 1894 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 465 | Pera | ||
| 1895 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | ||
| 1896 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | ||
| 1898 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | ||
| 1900 | Adol. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | ||
| 1901 | A. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | ||
| 1902 | Dr. A. J. Matcovich kimyager | Avusturya-Macaristan Eczahanesi | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | |
| 1903 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 420 | Pera | ||
| 1904 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1905 | Dr. A. G. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1908 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1909 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1912 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1913 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1914 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1921 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1922 | Dr. A. J. Matcovich | Cadde-i Kebir | No. 433 | Pera | ||
| 1925-26 | – | – | – | – | – | |
| 1929 | – | – | – | – | – | |
| 1938 | – | – | – | – | – |
Annuaire Oriental kayıtları uyarınca 1880-1922 yılları arasında Pera Cadde-i Kebir’de yer alan Matcovich Eczahanesi’nin 1880’de No. 55 (Taksim yönünden gelşndiğinde sol koldaki ilk sokak olan Rum Mezaristan Sokağı köşesinde Küçük Parmak Kapı Sokağı’na varmadan) adresindeyken, 1892-93’te No. 465’e, 1895’te No. 420’ye, 1904’te ise No. 433’e taşınmak suretiyle bu seneler zarfında dört farklı mekânda hizmet vermiş olduğu anlaşılmaktadır.
AVUSTURYA-MACARİSTAN ECZANESİ
A. MATCOVICH
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Elçiliği’nin Eczacısı
BALSAMINE MATCOVICH
Halka sunmaktan onur duyduğum bu yeni kozmetik ürünü, yüzün tazeliğini, cildin yumuşaklığını korumak ve özellikle hava koşullarının zararlarından muhafaza etmek için özel olarak üretilmiş bir üründür.
Balsamine Matcovich hiçbir zararlı madde içermez; aksine, ferahlatıcı etkisiyle küçük sivilceleri, çatlakları ve sıcak ile soğuk nedeniyle oluşan yarıkları iyileştirir. Ayrıca kadınlara özellikle tavsiye edilir.
Ciltlerinin tazeliğine önem veren tüm kişiler, bu ürünün yararlı kullanımından memnun kalacaklardır. Sık sık sivilceye (küçük kabarcıklar) maruz kalan genç kızlar, Balsamine Matcovich’te bu sivilceleri yüzlerinden kesinlikle yok edecek doğru ürünü bulacaklardır.
Konstantinopolis’te tek satış yeri:
Avusturya-Macaristan Eczanesi, 465, Cadde-i Kebir.
| Sene | Ad-Soyad | Meslek | Müessese | İş Adresi | Ev Adresi |
| 1880 | Jean Matcovich | Eczacı | Macar Eczahanesi | Cadde-i Kebir No. 55 Taksim | |
| 1881 | Jean / Adolphe Matcovich | Eczacı | Macar / Avusturya-Macaristan Eczahanesi | [Rum Mezaristan Sk.] Cadde-i Kebir No. 55 Taksim | |
| “ | Ernest Matcovich | Simsar | Polonya Sk. No. 7 Pera | ||
| 1883 | Adolphe Matcovich | Saksı Sk. No. 8 Pera | |||
| “ | Ernest Matcovich | Simsar | |||
| “ | Jean Matcovich | Eczacı | |||
| 1885 | Adolphe Matcovich | Saksı Sk. No. 8 Pera | |||
| “ | Ernest Matcovich | Simsar | |||
| 1888 | |||||
| 1889-90 | Adolphe Matcovitch | Veznedar-muhasebeci | Britanya Eczahanesi | Sağ ve Sol Sokakları arasında No. 177 | Saksı Sk. No. 6 Pera |
| 1891 | Adolphe Matcovitch | Veznedar-muhasebeci | Britanya Eczahanesi | Saksı Sk. No. 6 Pera | |
| 1892-93 | Adolphe Matcovitch | Eczacı | Cadde-i Kebir No. 465 | ||
| 1893-94 | Adolphe Matcovitch | Eczacı | Cadde-i Kebir No. 465 | ||
| 1894 | Adolphe Matcovitch | Eczacı | Cadde-i Kebir No. 465 | ||
| 1895 | Adolphe Matcovich | Cadde-i Kebir No. 420 ve Ottoni Çıkmazı | Saksı Sk. No. 6 Pera | ||
| 1896 | Adolphe Matcovich | Cadde-i Kebir No. 420 | Saksı Sk. No. 6 Pera | ||
| “ | Lucien Matcovich | Postacı Sk. No. 10 Glavany Evi D. 1 Pera | |||
| 1898 | |||||
| 1900 | Adolphe Matcovitch ve Oğulları | Avusturya-Macaristan Eczahanesi ve Laboratuvarı | Cadde-i Kebir No. 420 ve Otoni Çıkmazı No. 9 Pera | Frederici Geçidi No. 6 Pera | |
| “ | Al. Matcovich | Memur | Crédit Lyonnais | ||
| “ | Dul Madam Matcovich | Postacı Sk. No. 10 Glavany Evi D. 1 Pera | |||
| 1901 | |||||
| 1902 | Al. Matcovich | Memur | Crédit Lyonnais | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| “ | Dr. A.J. Matkovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 420 | Cadde-i Kebir No. 449 Pera |
| “ | Lucien Matcovich | Memur | Crédit Lyonnais | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| 1903 | Dr. A.J. Matkovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 420 | Mezarlık Sk. No. 8 Pera |
| “ | Ab. ve Lucien Matcovich | Memur | Crédit Lyonnais | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| 1904 | Dr. A.J. Matkovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 420 | Mezarlık Sk. No. 8 Pera |
| “ | Ab. ve Lucien Matcovich | Memur | Crédit Lyonnais | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| 1905 | |||||
| 1908 | Dr. A. J. Matcovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Al. Matcovich | Vekil | Wiener Bank-Verein Galata Şubesi | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| “ | Lucien Matcovich | Memur | Osmanlı Bankası | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| 1909 | Dr. A. J. Matcovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Al. Matcovich | Vekil | Wiener Bank-Verein Galata Şubesi | Posta Sk. No. 11 Glavany Evi D. 1 Pera | |
| 1912 | Dr. A. J. Matcovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Al. Matcovich | Vekil | Wiener Bank-Verein Galata Şubesi | Mekteb Sk. No. 4 Pera | |
| 1913 | Dr. A. J. Matcovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Al. Matcovich | Vekil | Wiener Bank-Verein Galata Şubesi | Kuloğlu Sk. No. 20 Aslanidis Apt. Matcovich Apt. D. 1 Pera | |
| 1914 | Dr. A. J. Matcovich | Kimyager | Avusturya-Macaristan Eczanesi | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Al. Matcovich | Vekil | Wiener Bank-Verein Galata Şubesi | Kuloğlu Sk. No. 20 Pera | |
| 1921 | Dr. A. J. Matcovich | Kimyager | Eczane | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Al. Matcovich | Kuloğlu Sk. No. 20 Pera | |||
| 1922 | Dr. A. Matcovich | Kimyager | Eczane | Cadde-i Kebir No. 433 | Mezarlık Sk. No. 1 Pera |
| “ | Albert Matcovich | Pera Şubesi Md. Yrd. | Banca Italiana Sconto | Cadde-i Kebir No. 355 | Kuloğlu Sk. No. 20 Pera |
| 1925-26 | |||||
| 1929 | Silvio Giannetti | Eczane | İstiklal Cd. No. 353 Pera |
(1913) Pera’da Mezarlık Sokak’ta (Tepebaşı-Asmalımescit) Farra Apartmanı mukimleri:
D. 4 Alex. Antippa, doktor
D. 5-6 Antoine Farra, rantiyer
D. 8 A. J. Matcovich, eczacı
(1921) Pierre Farra ise Saksı Sk. No. 10’da mukim, Adolphe Matcovich evvelce No. 10’daydı!
* * *
Boğaziçi’nde…
“Tarabya Tokatlıyan Otelinin balkonunda poz veren kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Tarabya, Tokatliyan Oteli”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Boğazın Avrupa kıyısında vapur ve kayıklar”,İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Bebek Koyu”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Bebek Koyu’nun kuzey burnu”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Boğaz sahili”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Boğaz sahili”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Boğaz sahili Tarabya”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Kuruçeşme sahiline yakın Sarkis Balyan Adacığı [?]”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul Sarkis Balyan Adacığının [?] yanında küçük yelkenli kayık”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada [?] yakınında bir kayıkta iki kişi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Rumeli Hisarı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Rumeli Hisarı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Rumeli Hisarı [Âşiyan]”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Fenerbahçe Feneri”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Fenerbahçe [?] Feneri”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Anadolu Hisarı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Anadolu yakası, Anadolu Hisarı ve Küçüksu civarı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul, Anadolu yakası, Anadolu Hisarı ve Küçüksu civarı”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Boğaz kenarında, toprak yoldan giden fayton, İstanbul”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul kıyıları”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
İstanbul’da…
* * *
Okulda…
* * *
“Büyükada’da [?] bahçede oturan bir aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede oturan bir aile”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bahçede poz veren iki kişi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bir evin bahçesi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] bir evin bahçesi”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’da [?] poz veren bir süvari”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Büyükada’nın [?] bir sokağında poz veren üç kadın”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“…”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul civarında nilüfer ve yeşillik”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Bilinmeyen yerde küçük duvar”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Ormandan geçen toprak yol”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Küçükçekmece Gölü, Mimar Sinan Köprüsü”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Küçükçekmece Gölü, Mimar Sinan Köprüsü”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Çeşme önünde insanlar”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Çiftlik”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Ahşap evler”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“Ağaçlı bir yol”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi. 
“İstanbul kıyıları”, İFEA-SALT Araştırma Arşivi.
* * *
Farra, Dellasudda, Matcovich Aileleri hakkında…
Sadece Farra, Dellasudda, Matcovich değil Farra kolundan Aşeroğlu, Ohanezi, Naum, Cocchino…
Enrico Aliotti, A potted history of the Aliotti family in the Levant
[…] Büyükbabam Baron Enrico Aliotti’ydi (1852-1912) ve eşi Barones Adrienne Aliotti’ydi (kızlık soyadı de Lochner, 1860-1944). Annemin tarafından büyükbabam ve büyükannem Gabriel Mignot’ydu (1857-1915) ve eşi Emile Mélanie Mignot’ydu (kızlık soyadı Talou, 1867-1955).
Eşimin büyükbabası ve büyükannesi Joseph Summa (1865-1937) ve eşi Zoé Summa’ydı (kızlık soyadı Carrer, 1865-1937) ve anne tarafından: Antoine Matcovitch (1867-1922) ve eşi Lucie Matcovitch (kızlık soyadı Farra, 1879-1964). Eşimin daha önceki kuşakları şunlardır: Pierre Summa (1833-1914) ve Annette Summa (kızlık soyadı Yernich, 1830-1910); Constantin Carrer (1815-1899) ve Laura Carrer (kızlık soyadı Borell, 1826-1898); Adolphe Matcovich ve Annette Matcovich (kızlık soyadı Chelli); Antoine Farra (1845-1921) ve Virginie Farra (kızlık soyadı Skotakis, 1848-1932).
1814 Sakız Adası doğumlu büyük büyük babam Antonio Aliotti, 1860 İtalya birleşmesinden önce Floransa’nın İzmir Konsolosuydu. Oğlu Enrico Aliotti (1852-1912), kuru incir ve kuru üzüm ihracatı yapan Aliotti Freres ortaklığının ortağıydı. Ayrıca ‘Smyrna Quai Şirketi’nin yönetim kurulu üyesiydi ve 1900 yılında kurulan Smyrna İtalyan Ticaret Odası’nın ilk başkanıydı. Eşi Barones Victoria Aliotti’ydi (kızlık soyadı Denotovich, ?-1885). Diğer büyük büyük ebeveynler Yarbay Gustave de Lochner (1812-1877) ve eşi Sophie de Lochner (kızlık soyadı de Terrats); Antoine Mignot ve eşi Marie Mignot (kızlık soyadı Jouberton); Pierre Talou (1829-?) ve eşi Félicité Talou’ydu (kızlık soyadı Saffroy, 1833-1900)[…]
SALT Araştırma Arşivi’nde…
SALT Online, 24 Mayıs 2015 Pazar, 14:00
İstanbullu bir ailenin 1903 tarihli fotoğraf albümü
Dönemin müdürü Jean-Louis Bacqué-Grammont tarafından Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’ne (IFEA) kazandırılan albümde, aile üyelerinin Büyükada ve Boğaziçi kıyılarında çektiği fotoğraflar bulunur. IFEA, bu fotoğraflarla 1991’de, Mimar Sinan Üniversitesi’nde “Aranıyor: Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş İstanbullu X Ailesi” adlı bir sergi düzenlemiştir.
Tokatliyan Oteli balkonu, Tarabya, İstanbul
SALT Online, 24 Mayıs 2015 Pazar, 14:00
İstanbullu bir ailenin 1903 tarihli fotoğraf albümü
Dönemin müdürü Jean-Louis Bacqué-Grammont tarafından Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’ne (IFEA) kazandırılan albümde, aile üyelerinin Büyükada ve Boğaziçi kıyılarında çektiği fotoğraflar bulunur. IFEA, bu fotoğraflarla 1991’de, Mimar Sinan Üniversitesi’nde “Aranıyor: Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş İstanbullu X Ailesi” adlı bir sergi düzenlemiştir.
Büyükada, İstanbul
SALT Online, 24 Mayıs 2015 Pazar, 14:00
İstanbullu bir ailenin 1903 tarihli fotoğraf albümü
Dönemin müdürü Jean-Louis Bacqué-Grammont tarafından Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’ne (IFEA) kazandırılan albümde, aile üyelerinin Büyükada ve Boğaziçi kıyılarında çektiği fotoğraflar bulunur. IFEA, bu fotoğraflarla 1991’de, Mimar Sinan Üniversitesi’nde “Aranıyor: Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş İstanbullu X Ailesi” adlı bir sergi düzenlemiştir.
Büyükada, İstanbul
SALT Online, 24 Mayıs 2015 Pazar, 14:00
İstanbullu bir ailenin 1903 tarihli fotoğraf albümü
Dönemin müdürü Jean-Louis Bacqué-Grammont tarafından Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’ne (IFEA) kazandırılan albümde, aile üyelerinin Büyükada ve Boğaziçi kıyılarında çektiği fotoğraflar bulunur. IFEA, bu fotoğraflarla 1991’de, Mimar Sinan Üniversitesi’nde “Aranıyor: Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş İstanbullu X Ailesi” adlı bir sergi düzenlemiştir.
Büyükada, İstanbul
SALT Online, 24 Mayıs 2015 Pazar, 14:00
İstanbullu bir ailenin 1903 tarihli fotoğraf albümü
Dönemin müdürü Jean-Louis Bacqué-Grammont tarafından Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’ne (IFEA) kazandırılan albümde, aile üyelerinin Büyükada ve Boğaziçi kıyılarında çektiği fotoğraflar bulunur. IFEA, bu fotoğraflarla 1991’de, Mimar Sinan Üniversitesi’nde “Aranıyor: Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş İstanbullu X Ailesi” adlı bir sergi düzenlemiştir.
Büyükada, İstanbul
Ve derken evvel zaman tünelinde Büyükada sakinlerinden pek saygıdeğer ve de sevgili dostumuz Erzen Pakel Onur’a da tesadüfle…
Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş ‘Büyükadalı X Ailesi’ Aranıyor!
“Bu kişiler, Birinci Dünya savaşı, ardından Osmanlı İmparatorluğu’yla birlikte kısa bir süre sonra yitip gidecek olan bir dünyanın temsilcileriydi.”
* 1903 – 2015
Bu sitede IFEA-SALT ortak arşivinde yer alan bir ailenin fotoğraf albümü (onu geçmişte Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü Direktörü J. L. Bacqué Grammont’un önerdiği gibi “Geçmişin Derinliklerinde Kaybolmuş Büyükadalı X Ailesi”nin albümü olarak adlandırabiliriz) bulunuyor.
Yukarıdaki biri 1903 diğeri 2015 tarihli iki fotoğrafın da gösterdiği gibi bu yüz küsur yıllık arada, epey bir değişiklik olmuş. Ailenin albümü bu nedenle zihnimizi bir kaç yönden kurcalıyor.
Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’nün arşivlerini gün ışığına çıkarırken karşılaştığı ve yüzden fazla resimde yer alan bu aile kim? Bir yerlerde bu aileyi tanıyan kişilerin bulunacağını tahmin ediyoruz. Evleri, köşkleri hatırı sayılır bir yapı. Kıyafetleri, eşyaları, yaşantıları hakkında bir fikir veren bu fotoğraflar zengin kişiler olduklarını gösteriyor. Muhtemelen Levanten bir aile. Onlara dair tek bilinen 1900’lü yılların başında çekildiği düşünülen bir grup fotoğraftan arta kalanlar: eski İstanbul görüntüleri, Boğaz sahilinde geçen kışlar, yazın Büyükada günleri, Renoir-vari akşamüstü toplantıları, İstanbul’un unutulmaya yüz tutmuş tarihine bir bakış. Ne işle uğraşırlardı? Hangi dilde konuşurlardı? Ne yerlerdi, ne içerlerdi? Nelerden hoşlanırlardı? Bunları tam bilemesek bile tahmin etmek çok zor olmasa gerek. Asıl mesele ne oldukları. Ne zaman, nereye gittiler ve nasıl kayboldular?
Bir zamanlar Büyükada’nın tanınmış kişilerinden oldukları, deniz kenarında evleri, sosyal alanda geniş bir çevreleri, etkin bir pozisyonları bulunduğu anlaşılan bu insanlar hiçbir iz, anı bırakmadan nasıl ve neden geçmişin derinliklerinde kayboldular? Onların bu kayboluşu acaba diğerlerinin de kayboluşuna bir ışık tutabilir mi? Bu fotoğrafların göstermek istedikleri kadar, gizledikleri, görmezden geldikleri başka şeyler olabilir mi?
Neden onlar hakkında bugün en ufak bir bilgimiz yok? Oysa bizden çok da uzaklarda değiller, içinde yer aldıkları, yaşantılarını kurdukları düzen yayınların olduğu, kayıtların tutulduğu modern zamanlar. Dolayısı ile kaybolmaları mümkün değil. Öyleyse bu kayboluşu belki bir hüzün kaynağı, bir eksiklik olarak değil, günümüzde anlaşılmayı bekleyen bir bilgi olarak yorumlayabiliriz.
“Sahildeki aile”, “tavla partisi” ve “kahve keyfi” başlıklı diğer fotoğrafları da görünce, bu mekanın hala mevcudiyetini değil ama adını koruyan “Kumsal” olduğunu tahmin ettik. Büyükada’da deniz kenarında bir düzlük… Başka neresi olabilirdi ki? Kumsal, Büyükada’nın yeniden inşaata açıldığı dönemde molozlarla doldurulmuştu ama fotoğraftaki kıyı çizgisi izlerinden gayet iyi belli oluyordu.
Tahminimiz doğru çıktı. Binayı sanki elimizle koymuş gibi bulduk. Ayrıca binanın hala yerinde duran pencere parmaklıkları, üzerindeki çapraz kuşaklar, kapıları da önemli bir ipuçlarıydı.
Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü (IFEA) ile SALT İstanbul’un ortak kataloğunda “1903 albümü” başlığı altında 111 kayıt bulunuyor. Bu kayıtlar içerisinde sergi tanıtımı, yazısı ve haberler de yer almakta. Var olan resimlerin yarısına yakını İstanbul Boğazı’nda Tarabya ve Sarayburnu gibi semtlerin manzaralarını içeriyor, geri kalan resimlerde ise Büyükada’ya dair manzara resimleri, aile üyelerine ait iç ve dış çeşitli mekanlarda çekilmiş toplu veya bireysel resimleri bulunuyor. Hotel des Etrangers ve Anadolu Kulübü’nün o dönemki ismi olan Prinkipo Yacht Club (PYC) gibi Büyükada tarihinde önemli rol oynamış yerlere dair resimler de bu katalogda mevcut.
Yüz kadar fotoğraf İstanbullu bir aileyi ve onun içinde yaşadığı çevreyi aydınlığa kavuşturuyor, belli bir dönemin eşsiz lezzetini yansıtıyordu. Kutulardan birinin kapağının üzerinde yer alan “Prinkipo 1903” kaydı, bu belgelere kesin bir tarih vermede yararlanılabilecek tek ipucunu oluşturuyordu.
J. L. Bacqué Grammont, bu ailenin neden sergilendiğini ve serginin amacını şu sözlerle açıklıyordu: “Bu kişiler, Birinci Dünya savaşı, ardından Osmanlı İmparatorluğu’yla birlikte kısa bir süre sonra yitip gidecek olan bir dünyanın temsilcileriydi.” Yani X Ailesi Türkiye’nin toplumsal tarihi içinde olaylar ve zamanların etkisiyle kaybolmuş belli bir dönemi, belli bir zümreyi temsil etmekteydi. Bu toplumsal unutma haline karşı bir panzehir olarak sergide gelen izleyicilerden kim ve nerede oldukları bilinmeyen ve bilgileri kayıp olan bu aileye dair bilgileri gün ışığına çıkarmaları istenmişti.
Bu belgelerden biraz daha temsil ettikleri arka plana uzanabiliriz: Bu fotoğraflar bize neyi gösteriyorlar? Acaba bu fotoğrafların da tıpkı bugün bizim bilmediğimiz, kaydetmediğimiz şeyler gibi göstermediği şeyler de var mı? Fotoğraflardaki süslü iç mekanlar, yelkenliler, güzel kıyafetler… Bunlar ne kadar nezih ve mutlu bir yaşantının görüntüsü?
Avrupa’dan Galata limanından gelen ve Pera’daki lüks mağazalarda satılan hazır eşyalar, kıyafetler… Bunların yanında belki ithal, belki yerel manüfaktür, fabrika koşullarında dizisel üretilmiş mobilyalar. Elektrik motoru olmadığı için muhtemelen deniz kenarındaki başka bir limanda buhar makinesi ile kesilip biçilen ve ahşaplarla yapılan evler… İç mekanlara baktığınızda karşınıza çıkan eşyaların çoğu süslü ve çoğu hazır üretim. 1900’lerin başı tam da bu sanayileşmenin zirvede olduğu tarihler. Fotoğraflardaki iç mekanlarda bu narin, düzenli, neo-artizanal yaşam çevresi göstermek istediğinden öteye bize ne söyleyebilir?
Fotoğrafların arkasında kayda geçmeyen, kendilerinin ve yaptıkları işin görünmez kılındığı bir kitle mutlaka olmalı. Tıpkı fotoğrafçının kendisi gibi. Çamaşırcılar, marangozlar, inşaat ustaları, işçiler, hamallar, balıkçılar, manavlar, sütçüler, ev hizmetlileri, aşçılar, ütücüler, kolacılar, bahçıvanlar, garsonlar… Fotoğraflar olağan bir durumu değil, çoğunlukla sahnelenmiş bir gerçekliği bize gösterir. Bu fotoğraflardan onların yaşamı hakkında bilgi sahibi olabilir miyiz? Bu fotoğrafların göstermek istedikleri kadar, görmezden geldikleri başka şeyler olabilir mi?
Görüntünün arkasında yer alan geniş bir topluluk. Onlar bu görüntüye eksik bırakılmış olarak yansıyor. Özel alanlara, kulüpler gibi sosyal alanlara izole edilmiş bu neo-klasik dünya ortak kamusal alanı ulus-devletin toplum ideallerine bıraktı. Bu kaçınılmaz mıydı? Bu kayıttan silme işlemi, inkar edilen çelişkilerin bir semptomu olarak okunabilir mi?
Heidegger’in söylediği gibi geçmiş “aktardığı, miras bıraktığı”, yani kendi referans verdiği şeyi erişilebilir kılmaya değil, engellemeye, unutturmaya meyillidir. Dahası aktardığı şeyi göstermekten çok örter. Marc Nichanian’a göre arşivin kendisi çözülmesi gereken bir travmadır*. Çünkü tanıklar neye tanık olduklarını bile fark etmemektedir. Neye tanıklık ettiklerini bilmeden orada bulunmaktadır. Arşivin ortaya koymadan çok sır saklama işlevi olduğu söylenebilir. “Herkes, travmanın beraberinde bir arşiv gerektirdiğini düşünüyor gibi… Oysa ki, arşivin kendisi çözülmesi gereken bir travmadır.” Felsefeci Rebecca Comay’ın 2014 tarihli Lost in the Archive kitabının Giriş’inde sunduğu bu çift yönlü argüman genellikle yanlış yorumlanmıştır. Burada, biriktirme (nesne, iz, kanıt ve belge) ihtiyacına yönelik bir karşıtlıktan ya da anıların çokluğunun bellek için iyi olmadığı görüşünden bahsedilmez. Zira, arşiv bir bellek değildir; tam tersine, belleğin felaketidir. Arşiv sözcüğünü zannedersem mekanlar, kalıntılar, belgeler kapsamına genişletebilir, mimarlık bağlamı için de söyleyebiliriz. Neye mimarlık adını verdiğimize de. Aslında bütün dünya bir arşivdir. Ayrıca arşivi bize tanıtan, görünür hale getiren (sürekli yeniden ve yeniden arşivleyen) bütün tanıklıklar da arşivlenmiştir. Demek ki eğer arşivde boşluklar bulunuyorsa, neye tanıklık ettiğimizi dahi bilmiyorsak ve neyi bilmediğimizi bile bilmiyorsak, bu da arşivlenmenin bir parçasıdır. Nichanian’a göre de şiddet yalnızca görünür bir şey değildir, epistemolojiktir. Yani kurumsallaşmıştır, yeniden üretim pratiklerin içine saklanmıştır. Hatta çoğu zaman bir travmanın içinde başka travmalar da bulunur. Bu travmalar birbirinin üstüne binen katmanlar olarak birbirlerini örtme, gizleme işlevi görürler. Bir felaketzede, tamamen kendisinden sıyrılır, çünkü aynı zamanda, kendisini bir felaketzedeye dönüştüren olaydan sıyrılmıştır. Bu, arşiv kavramının en öncelikli ve temel yönüdür. Bunun sonucunda, ne zaman bir arşivi incelemeye açsak, felaketzede, görünenin arkasında olduğu gibi, bir “ölü tanık” gibi belirir (ve kaybolur).
“Entelektüel amnezya” katmanlar halinde birbirinin üstüne oturur. Asimetriyi perdeleyen güçlü bir akım olarak… Büyükada’da, albümdeki fotoğrafların çekildiği mekanda yer alacak yerleştirme bu soruyu cevaplandırmaya çalışıyor.
Bir anektod: Anadolu Kulübü’nde, bir sergi açılışında PYC bayrağını gösterdiğim kişiye ne anlama geldiğini sordum.
Kulübün yönetiminde yer aldığı halde bilmediğini söyledi. Prinkipo Yacht Club deyince şaşırdı: “Neden İngilizce yazmışlar?” diye sordu. Cevabım “çünkü kulübü kuranlar herhalde İngilizdi, bu nedenle yazmışlar” oldu. Bunun üzerine Anadolu Kulübü yöneticisi “İngilizler burada ne arıyorlarmış, gitsinler kulüplerini kendi memleketlerinde kursunlar” dedi. Ben de “ama onlar İstanbullu, burada doğmuşlar” dedim. Ama galiba pek ikna edemedim.
Bu kişi bir taraftan PYC’nin ve çevresindeki levantenlerin Art-Nouveau binalarının bulunduğu bahçede keyifle kahvesini içerken, bir taraftan da bu binaların neyi belgelediğini pek merak etmiyordu. Hatta etmek şöyle dursun, tanıklık ettiği bütün geçmişin işaretlerini okumayı reddediyordu. Bu karşılaşma, kayıttan silme durumu de bir hatırlama biçimi olabilir mi? Aklıma “madem öyle, kulübün adını “Büyükada Yat Kulübü” olarak değiştirmek yerine neden Anadolu Kulübü yapmışlar” sorusu da geldi, ama soramadım. Oysa çeviriyle yetinmemek, neden mekanın hafızasını karşıtlığın simetrisiyle sürdürmek olarak görülmesin? (KG/AS)
ADALAR POSTASI 
Yorum bırakın